Urząd Gminy Łubianka

Kalendarz, Imieniny

Piątek 26 Maja 2017
Filipa, Eweliny, Marianny

Wersje językowe

Informator gminny

Wyszukiwarka

Menu

Wideo galeria

Licznik odwiedzin

Jesteś 959 osobą na stronie

Treść strony

Wystąpienie Wójta gminy Łubianka na Europejskim Kongresie Gmin Wiejskich w Warszawie - 19-20 października 2011 r.

Szanowni Państwo

Wskaźniki statystyczne pokazujące jaka to część populacji zamieszkuje obszary wiejskie oraz jaką część terytorium UE one zajmują są wykorzystywane częstokroć instrumentalnie i często są pokazywane nieprawdziwie. Niedawno słyszałem wypowiedź jednego z wysokich rangą polityków, który stwierdził, że ponad 80 % populacji UE zamieszkuje w miastach. Przywołuję dane z oficjalnej strony KE, która mówi jasno – 56 % populacji UE zamieszkuje poza miastami. Równocześnie ponad 92 % terytorium UE stanowią obszary wiejskie. Te wskaźniki pokazują o jakiej skali problemu mówimy. My nie tylko chcemy, my musimy upominać się o wiejskie sprawy.

Moje wystąpienie podzielę na dwie części. W pierwszej przedstawię polskie doświadczenia wykorzystywania środków na rozwój obszarów wiejskich, a w drugiej zaprezentuję naszą opinię na temat projektów legislacyjnych KE dot. polityki spójności na okres po 2013 r. zaprezentowanych dwa tygodnie wcześniej.

W obecnej perspektywie finansowej rozwój obszarów wiejskich w Polsce jest wspierany głównie środkami alokowanymi w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich. Dostępne tam środki mogą dofinansować inwestycje gmin wiejskich w wysokości do 75 % ich wartości netto, co oznacza, że po dodaniu przez gminy podatku VAT ostateczne dofinansowanie stanowi nie więcej niż 58 % wartości brutto. Zatem 42 % kosztów finansują gminy z własnych środków bądź - co jest szczególnie w ostatnich latach często spotykane, z kredytów i pożyczek. Dostępność do tych dofinansowań jest istotnie ograniczona poprzez ustanowione limity dostępności środków dla jednej gminy oraz niewystarczającą w stosunku do potrzeb alokację środków w tym programie. Dla przykładu podam, że moja gmina uzyskała w ostatnich trzech latach dofinansowanie z tego programu w wysokości łącznej ok. 1 mln. euro, co stanowi maksymalny możliwy pułap dostępnych środków. Należy w tym miejscu także dodać, że pojawienie się na polskim rynku robót budowlanych, znacznie większej niż wcześniej ilości przetargów na te roboty organizowanych przez gminy, spowodowało wzrost cen usług budowlanych o ok. 40 %.

Od dwóch lat są także dostępne dla gmin wiejskich środki w ramach programu LIDER, w których dystrybucji aktywnie uczestniczą lokalne stowarzyszenia i fundacje nazywane też LGD. Organizują one konkursy na dofinansowanie projektów przygotowanych przez gminy oraz inne podmioty publiczne i poza-publiczne. Alokacja środków na dofinansowanie tych projektów jest jednak niewielka. W przypadku czterech gmin, w tym mojej, które utworzyły wspólną LGD, łączna alokacja na okres 5 letni wynosi ok. 1 mln. euro.

Drugim źródłem, w którym gminy wiejskie mogą poszukiwać dofinansowań są regionalne programy operacyjne. Jednakże środki z tych programów są w niewielkim stopniu dostępne dla gmin wiejskich. Sytuacja jest tutaj zróżnicowana w różnych województwach, ale wg naszych badań jedynie kilka do kilkunastu procent środków z rpo wspiera inwestycje infrastrukturalne na obszarach wiejskich. Dodaję, że w zakresie t.zw. podstawowych usług dla ludności sięganie po środki RPO przez gminy wiejskie w Polsce jest możliwe dopiero po wyczerpaniu limitów środków z wcześniej przeze mnie opisanego PROW. Kiedy obserwujemy tabele alokacji środków w rpo na poszczególne działania dostrzegamy tam - zdawałoby się - korzystniejsze dla obszarów wiejskich wielkości, dochodzące w niektórych województwach do 30 % łącznej alokacji. Trzeba jednakże dodać, że zastosowana metoda kwalifikacji zalicza do wsparć na obszarach wiejskich także m.in. inwestycje drogowe o ponadlokalnym znaczeniu, których inwestorem nie są gminy wiejskie. Ten rodzaj infrastruktury służy przecież w większości innym, nie tylko lokalnym użytkownikom.

W niektórych rpo przewidziano dofinansowania projektów służących osiąganiu celów szczególnych, np. przeciwdziałaniu negatywnym skutkom zmian klimatu. W tym zakresie dostępność środków dla gmin wiejskich okazała się zaskakująco wysoka, ale trzeba też wskazać, że alokacja środków na te działania nie była duża. Przykładem może być znowu moja gmina Łubianka i obszar powiatu toruńskiego, z którego trzy gminy, jako jedyne z całego województwa uzyskały dofinansowanie. Największy projekt pochodzi z mojej gminy i mając wartości ponad 2 mln. euro uzyskał dofinansowanie ponad 1,5 mln euro. W jego ramach powstaje 700 instalacji kolektorów słonecznych dla ogrzewania ciepłej wody użytkowej. Wyjaśnienie tego sukcesu jest jednak proste. Miasta albo zaspały z wnioskowaniem, albo mają inne preferencje środowiskowo – klimatyczne. Sytuacja zapewne wyglądała by inaczej, gdyby w konkursie nasze wnioski konkurowały z wnioskami miast.

Reasumując tę część wystąpienia stwierdzam, że gminy wiejskie w Polsce podejmują rozliczne, choć niestety często nieskuteczne działania w celu pozyskiwania dofinansowań. Angażują znaczne, własne środki na przygotowanie procesów inwestycyjnych, których część pozostaje niewykorzystana. Praktycznie we wszystkich konkursach łączne kwoty zapotrzebowań środków na dofinansowanie projektów przekraczają, czasami kilkakrotnie, limity środków dostępnych w danym konkursie. Mimo rosnącego poziomu zadłużenia gminy wiejskie wciąż posiadają znaczny potencjał do absorpcji środków na gminne inwestycje. Należy także dodać, że w obecnej perspektywie finansowej samorządy lokalne w Polsce miały ograniczony udział w ustalaniu preferencji przy kształtowaniu polityki rozwoju obszarów wiejskich oraz później wdrażaniu jej instrumentów.

Dwa tygodnie temu KE opublikowała projekty aktów legislacyjnych określające cele i instrumenty polityki spójności po roku 2013. Ważność tej problematyki niewątpliwie zachęciła wielu obecnych na kongresie do zapoznania się z tymi propozycjami. Była zresztą o tym mowa we wcześniejszych wystąpieniach. Jak zatem postrzegamy te propozycje w kontekście rozwoju obszarów wiejskich ?

Po pierwsze, jest sprawą oczywistą, że nie zostały jeszcze osiągnięte podstawowe cele polityki spójności. Nadal występują rażące dysproporcje rozwojowe pomiędzy państwami członkowskimi UE i ich regionami. Ten fakt przemawia za niezbędnością kontynuowania tej polityki i nie dokonywania takich zmian, które by tych dysproporcji nie poprawiały, a nie daj Boże je pogłębiałyby. Obserwując sytuację należy przyjąć, że polityka spójności będzie miała rację bytu jeszcze przez wiele lat. Równocześnie wydaje się uzasadnione, aby tę politykę dostosowywać do zmieniającej się sytuacji. Podzielamy pogląd Komisji, aby nadal instrumenty tej polityki były w znakomitej większości implementowane w regionach, w których PKB jest niższe niż 75 % unijnej średniej. Rozumiemy równocześnie zamiar wdrożenia instrumentów przejściowych, chociaż mamy świadomość, że w ten sposób alokacja środków dla regionów o najniższym PKB zostaje zmniejszona. Ważne jest jednakże, aby stwarzać możliwość utrwalenia wzrostu w regionach, w których poziom PKB został w ostatnim czasie przekroczony ponad 75 % unijnej średniej.

Po drugie, wartościowe wydaje się tworzenie wspólnych ram strategicznych dla kilku polityk i wdrażanych w ich ramach instrumentów. W ten sposób powstanie możliwość współfinansowania projektów przez różne fundusze, co poszerzy możliwości realizacji inwestycji także na obszarach wiejskich. 

Po trzecie wreszcie, wielce dyskusyjne wydaje się ewentualne wdrożenie reguły warunkowości, która jest przez Komisję przewidziana na nowy okres programowania. Znamy podstawę prawną jej stosowania, jednakże zwracamy uwagę na bardzo poważne konsekwencje jej realnego wdrożenia. Jeżeli państwo członkowskie nie osiągnie wymaganych wskaźników makroekonomicznych to zmniejszenie bądź wstrzymanie dopływu środków dotujących inwestycje może jeszcze pogorszyć sytuacje nie tylko w kraju członkowskim, ale przede wszystkim regionie, który miałby otrzymać wsparcie. Ta sprawa powinna być przedmiotem dodatkowych analiz i konsultacji, aby znaleźć mniej restrykcyjny instrument dyscyplinujący politykę finansową. Bezkrytyczne zastosowanie tej reguły mogłoby być zbyt dotkliwe także dla obszarów wiejskich.

Jerzy Zająkała

Wójt Gminy Łubianka

Członek Zarządu ZGW RP

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.